به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ تا چند سال پیش، سفره و میز غذا در اکثر خانههای ایرانی، نماد گرمی جمع و فرصتی برای گفتوگو و لذت بردن از کنار هم بودن بود. اما تغییر سبک زندگی، افزایش خانوارهای تکنفره، مهاجرت و دور شدن اعضای خانواده از یکدیگر، باعث شده است که تعداد زیادی از افراد وعدههای غذایی خود را در سکوت و تنهایی صرف کنند. حالا پژوهشهای جدید نشان میدهد این تغییر ساده، ممکن است سلامت جسم افراد را هم تحت تأثیر قرار دهد.
بخش اول: چرا کمبود ویتامینها سراغ آدمهای تنها میرود؟بررسیهای انجامشده در سالهای اخیر نشان داده است افرادی که اغلب اوقات تنها غذا میخورند، در مقایسه با کسانی که بیشتر وعدههای غذایی خود را در جمع صرف میکنند، بیشتر در معرض دریافت ناکافی مواد مغذی قرار دارند. دلیل این موضوع، خودِ تنها بودن نیست؛ بلکه مجموعهای از تغییرات رفتاری و روانی است که اغلب همراه با تنهایی رخ میدهد؛ از کاهش انگیزه برای آشپزی و خرید مواد غذایی متنوع تا بیتوجهی به برنامه غذایی.
یک کارشناس تغذیه و رژیمدرمانی در این باره میگوید: «تهیه یک وعده کامل شامل سبزیجات، منابع پروتئینی، غلات کامل و مواد غذایی متنوع وقتی فقط یک نفر قرار است آن را مصرف کند، برای بعضی افراد کار سختی محسوب میشود. بعضیها حتی زورشان میآید برای خود میز بچینند یا سفره پهن کنند و بشقاب و کاسه ماست و ... از کابینت دربیاورند و غذا را سرپا و داخل همان قابلمه میخورند. خیلیها هم میگویند حتما باید کسی باشد که ما به خاطر او غذای خوب درست کنیم. در غیر این صورت ترجیح میدهند غذای آماده، غذاهای تکراری یا فریزری بخورند.»
این کارشناس تغذیه تأکید میکند که خیلی از افراد تنها به مرور به سمت غذاهای سادهتر و تکراریتر میروند؛ وعدههایی که سریع آماده میشوند و ممکن است همه نیازهای بدن را تأمین نکنند. در نتیجه، احتمال کاهش دریافت برخی مواد مغذی مثل پروتئین کافی، فیبر، ویتامینها و مواد معدنی افزایش پیدا میکند. او هشدار میدهد که این مسأله در سالمندان به دلیل تغییرات طبیعی بدن، کاهش حس گرسنگی و افزایش خطر سوءتغذیه، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ هرچند افراد جوان و میانسال هم از این چرخه مستثنی نیستند.
بخش دوم: استرسی که مسببش تنهایی استاما ماجرا فقط به خود غذا محدود نمیشود. روانشناسان معتقدند غذا خوردن، یکی از رفتارهای روزمرهای است که کارکرد اجتماعی و روانی هم دارد. گفتوگو هنگام صرف غذا، داشتن یک برنامه منظم و تجربه یک فعالیت مشترک، میتواند به حفظ ارتباط اجتماعی و حتی افزایش لذت از غذا کمک کند.
یک روانشناس سلامت در این باره توضیح میدهد: «تنها غذا خوردن یا تنها زندگی کردن بهطور مستقیم باعث کمبود مواد مغذی در بدن نمیشود. آنچه بهصورت غیرمستقیم بر تغذیه و سلامت اثر میگذارد، تغییرات رفتاری فرد و استرسی است که حس تنهایی ایجاد میکند.»
او تأکید میکند که آنچه از تنها زندگی کردن مهمتر است، انزوای اجتماعی و احساس تنهایی مزمن است که لزوماً با تنها زندگی کردن یکی نیست: «ممکن است فردی تنها زندگی کند اما احساس تنهایی یا انزوای اجتماعی نداشته باشد. در مقابل، ممکن است فردی با خانواده زندگی کند اما احساس تنهایی عمیقی را تجربه کند که از نظر روانشناختی آسیبزاتر است. پژوهشها نیز نشان دادهاند که انزوای اجتماعی و احساس تنهایی مزمن میتواند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، افسردگی، زوال شناختی و حتی مرگ زودرس را افزایش دهد.»
بخش سوم: از ترشح دوپامین تا کورتیزول؛ نبرد هورمونها در تنهاییبه گفته روانشناسان سلامت، از دیدگاه روانشناسی، غذا خوردن یک رفتار اجتماعی است و وقتی افراد در کنار دیگران غذا میخورند، ترشح دوپامین در مغز افزایش مییابد که با فعال شدن سیستم پاداش مغز و افزایش احساس لذت همراه است. در نتیجه، غذا خوردن در کنار دیگران لذتبخشتر به نظر میرسد، اشتها بیشتر میشود و فرد زمان بیشتری را صرف غذا خوردن میکند. اما در تنهایی، انگیزه فرد کاهش پیدا میکند و کیفیت تغذیه افت میکند.
روانشناسان به نکته مهم دیگری هم اشاره میکنند: «از طرف دیگر، احساس تنهایی میتواند باعث افزایش ترشح هورمون کورتیزول شود. این هورمون بهطور طبیعی برای عملکرد بدن ضروری است، اما اگر در اثر استرس مزمن برای مدت طولانی در سطح بالایی باقی بماند، میتواند در برخی افراد اشتها را افزایش و در برخی دیگر کاهش دهد، میل به مصرف غذاهای پرچرب و پرقند را بیشتر کند و خواب را مختل کند. همچنین افرادی که احساس تنهایی مزمن دارند، گاهی حالتهایی شبیه افسردگی را تجربه میکنند و همین هم بر سلامت و رفتارهای روزمره اثر میگذارد.»
بخش چهارم: وضعیت آمادهباش بدن؛ از دستگاه گوارش تا مغز دومروانشناسان سلامت توضیح میدهند که از منظر روانشناسی، انسان موجودی اجتماعی است و وقتی احساس امنیت و تعلق داشته باشد، معمولاً تغذیه بهتر، خواب باکیفیتتر و سیستم ایمنی قویتری دارد. اما احساس طردشدگی ناشی از تنهایی مزمن، بدن را برای مدت طولانی در وضعیت آمادهباش نگه میدارد. این وضعیت میتواند عملکرد دستگاه گوارش را تغییر دهد، حرکت روده را کاهش دهد، التهاب دستگاه گوارش را افزایش دهد و ترکیب باکتریهای مفید روده را بر هم بزند.
با توجه به اینکه از روده به عنوان «مغز دوم» یاد میشود، اختلال در عملکرد آن میتواند بر سلامت عمومی فرد اثر بگذارد. البته این الگو برای همه افراد یکسان نیست و افرادی که روی رشد فردی و سلامت روان خود کار میکنند، معمولاً کمتر دچار احساس تنهایی مزمن میشوند.
نتیجهگیری:تغییر سبک زندگی و افزایش زندگیهای تکنفره، اگرچه اجتنابناپذیر به نظر میرسد، اما آگاهی از پیامدهای آن میتواند به کاهش آسیبها کمک کند. کارشناسان توصیه میکنند افرادی که تنها زندگی میکنند، با برنامهریزی منظم برای وعدههای غذایی، خرید مواد متنوع، شرکت در دورهمیهای دوستانه و تقویت ارتباطات اجتماعی، از افت کیفیت تغذیه و سلامت خود جلوگیری کنند. همچنین، توجه به سلامت روان و مدیریت استرس ناشی از تنهایی، میتواند نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهای جسمی و روانی داشته باشد.
